Mon expérience en centre d'accueil pour demandeurs d'asile

Pendant deux semaines au cours du mois de septembre, j’ai effectué un volontariat à travers l’association JAVVA au centre d’accueil pour demandeurs d’asile et réfugiés l'Amblève , administré par la Croix-Rouge de Belgique.

Ce fut une expérience intense de par ses bons et ses mauvais côtés, de par notre position de volontaires, à la croisée des chemins entre les salariés de la Croix-Rouge et les réfugiés eux-mêmes.

Du fait du caractère relativement exceptionnel de ce genre d’opportunités, notre groupe de volontaires a décidé de partager la façon dont nous avons vécu ce camp, chacun dans sa propre langue afin d’en faire profiter ses compatriotes. Je vous livre donc ma version.

Pourquoi je l’ai fait

J’ai fait ce volontariat dans un cadre très particulier et radicalement différent des autres volontaires. Comme vous le savez, j’étais étudiant-ingénieur à l’Ecole Centrale de Lille, dans ma dernière année, à quelques semaines du jury final. Pour valider mon diplôme, il me fallait avoir effectué 12 semaines à l’étranger et je n’en avais effectué que 10. Je me suis donc mis en quête, en juin/juillet, d’une façon de valider ces 2 semaines en prenant des congés sur le mois de septembre. Ne sachant trop que faire (un stage de 2 semaines étant assez inenvisageable :-), j’ai observé autour de moi que quelques étudiants en césure (année de stage entre avant-dernière et dernière année d’études) avaient choisi la voie du volontariat à l’étranger. J’ai donc songé à cette opportunité également, à la différence près que, pour 2 semaines, je ne me voyais pas m’envoler pour le Tibet ou le Pérou. J’ai donc orienté mes recherches sur les volontariats dans les pays limitrophes, dont la Belgique (même vue depuis Lille, c’est l’étranger).

La recherche d’une mission de volontariat est plus simple que l’on ne croie, et la réalisation de ladite mission également, de sorte que je vous encourage fortement, au cours de vos études ou si, un jour, il vous arrivait d’avoir trop de congés, de tenter l’expérience ! Une simple recherche Google vous permettra de trouver votre bonheur, ci-dessous deux exemples pour partir avec une association française :

Volontariat.org

SolidaritésJeunesses.org

Il faut savoir que, bien souvent, l’association française ne joue le rôle que d’intermédiaire : les associations locales derrière les annonces que vous voyez sur ce type de sites font un appel à volontaires internationaux et diffusent leurs offres auprès de leurs partenaires dans chaque pays qu’ils souhaitent cibler.

Dans mon cas, mes impératifs de durée (entre 2 et 4 semaines), de dates (septembre 2015) et de localisation (pays limitrophes à la France) limitaient beaucoup mes possibilités. Pour rappel, juillet 2015 a été marqué par la couverture médiatique importante du problèmes des demandeurs d’asile, notamment syriens. J’ai donc songé, dès lors, à effectuer ce volontariat sur cette thématique. Je me suis tourné vers “Jeunesse et Reconstruction” qui relayaient l’offre de volontariat de JAVVA, l’association belge en contact avec le centre de réfugiés, et me suis inscrit à travers cette association.

Pour résumer :

• Le centre de réfugiés “L’Amblève” avait besoin de volontaires pour effectuer des travaux (principalement de la rénovation)
• Le directeur du centre a contacté l’association belge JAVVA
• L’association JAVVA a diffusé son annonce en Belgique ainsi que dans d’autres pays à travers ses partenaires (d’autres associations proposant des volontariats, dont Jeunesse et Reconstruction)
• Il faut passer par l’association partenaire dans son pays d’origine, dans mon cas, Jeunesse et Reconstruction
• Après quelques vérifications, notamment sur la motivation à participer à ce projet, vous voilà inscrit au volontariat moyennant un paiement de frais de dossiers (entre 40 et 200 € suivant l’association et le pays d’origine)
• JAVVA s’occupe de vous expliquer la mission, le lieu de rendez-vous, etc.

Je suis donc arrivé, à la mi-septembre, en plein milieu des Ardennes belges, dans un endroit tout à fait isolé à 40 minutes au sud de Liège, dans un ancien centre de vacances converti en dortoir géant pour demandeurs d’asile de toutes nationalités.

Les gens qui étaient avec moi

Première soirée et découverte du groupe !

Il faut savoir qu’en général, un volontariat est “dirigé” par un ou deux “camp leader(s)” qui ont plusieurs expériences de camps derrière eux et ont la volonté de dynamiser le groupe. Ce ne sont pas des chefs/encadrants mais plutôt des facilitateurs dans le sens où ils assurent la relation avec l’entité d’accueil (ici la Croix Rouge) et le groupe, ils proposent des choses pour les temps libres, s’assurent que la bonne humeur est de rigueur !

Mes deux leaders étaient Chiara, une italienne travaillant dans une NGO en Irlande et Hassan, un belge membre de l’association JAVVA. Nous comptons aussi dans l’équipe : 

• Adan, mexicain habitué des camps, encore en étude et donnant de son temps dans son pays d’origine pour une NGO s’occupant des migrants entre Mexique et USA
• Justine, une française comme moi qui, après ses études d’assistante sociale s’est ménagée un peu de temps pour cette expérience
• Katrin, une allemande faisant des études d’ingénieur en mécanique
• Huyen, une vietnamienne faisant le tour de l’Europe cet été-là en allant de camp en camp
• Carmen, une espagnole terminant ses études d’infirmière et souhaitant se spécialiser en secours haute montagne
• Nicola, un italien en études d’économie

Il y a eu quelques "bas", c’est normal dans toute vie de groupe (nous avons partagé une douche, un toilette, deux lavabos et une seule chambre pendant deux semaines) mais beaucoup de hauts avec la découverte d’autres cultures, d’autres façons de travailler.

Je n’en dirai pas plus sur le groupe, c’est une expérience à vivre ; il n’est pas facile à décrire cette vie entièrement communautaire pendant 2 semaines.

Le processus d’acceptation des réfugiés

Avant d’en venir à ma rencontre et mes échanges avec les réfugiés, j’aimerais vous parler du processus d’acceptation des demandes d’asile parce qu’on entend beaucoup de choses (fausses) un peu partout et surtout depuis que le sujet est très médiatisé.

Dans tous les pays d’Europe, il existe un “bureau” centralisant toutes les demandes d’asile. Il ne suffit donc pas de traverser la frontière ! En Belgique par exemple, il faut se rendre jusqu’à Bruxelles pour pouvoir déposer une demande.

Note : bien entendu, les bureaux sont en ce moment submergés, de sorte que les migrants passent des journées entières dans ce bureau jusqu’à ce que ce soit leur tour…

Une fois la demande déposée, le bureau leur affecte un centre au hasard. En Belgique ce centre peut être administré par l’Etat Fédéral belge ou par la Croix-Rouge de Belgique (pour la partie wallonne) ou par son équivalent en Flandres.

Une fois dans ce centre, ils sont logés et nourris. Ils disposent d’une carte avec leur numéro précisant leur régime alimentaire. A chaque repas ils doivent se présenter au réfectoire et sont “pointés” sur une feuille : parfois les demandeurs quittent le centre sans prévenir. Concernant le logement, les personnes venues seules sont des dortoirs (femmes et hommes séparées), les familles bénéficient d’un studio, et les enfants venus seuls (dont je parle plus loin) sont à deux par chambre.

Ils peuvent prendre des vacances à raison de quelques jours par mois (leur absence au centre est alors “excusée”) et bénéficient à ce titre de 2 tickets (pour 1 A-R) valable dans toute la Belgique. Les personnes suivant des formations à l’extérieur ou allant à l’école voient leur abonnement de transport payés par la Croix-Rouge. Les autres doivent se servir pour se faire des 7 € par semaine que leur statut de demandeur d’asile leur accorde. Oui. Vous avez bien lu. 7 € par semaine et par personne. Alors quand vous entendez “ces arabes qui viennent pour des raisons économiques et qui veulent rien branler” ou “moi j’ai travaillé 40 ans et j’ai moins de retraite que ce qu’on leur donne avec toutes les alloc’ de ce pays”, souvenez-vous de ce chiffre.

Nota : si la demande d’asile est acceptée, le temps que ledit réfugié trouve un travail, il perçoit le revenu minimum du pays dans lequel il vit (le RSA en France par exemple). Je ne pense pas que ce soit une situation enviable.

Quelques mois se passent… 3 pour les plus chanceux, 24 pour les moins chanceux. Pendant ce temps, ils se rendent à des interviews à Bruxelles pour que les autorités comprennent pourquoi ils ont fui leur pays. Les textes sont très clairs à ce sujet : il faut être en danger de mort dans son pays d’origine et pouvoir le prouver. Les personnes incapables de le prouver se voient refuser leur demande. En plus de ces éléments, l’Europe a mis en place un système de vérification. Oui oui, des gens se rendent vraiment dans des petits vilages de Somalie pour vérifier que les radicaux veulent te tuer parce que tu as regardé une fille qui n’était pas de ta caste.

J’en viens donc au deuxième chiffre intéressant : environ 20% des demandeurs, en Belgique, se voient accorder le statut de réfugié. 80% doivent rentrer chez eux, ou devenir des clandestins. Les réfugiés “économiques”, ceux-là mêmes qui sont parfois désignés comme les “profiteurs” qui bénéficient des allocations généreuses de l’Etat, et qui a priori ne sont pas capables de prouver que leur vie est en danger (il y en a certes bien sûr qui passent au travers) sont tout simplement refusés.

Attention :

• Le fichier des demandeurs est centralisé dans toute l’Europe, de sorte qu’un demandeur rejeté en France ne pourra se tourner vers un autre pays d’Europe pour une nouvelle demande : il sera automatiquement refusé
• Il est possible de faire appel (une fois de mémoire) de la décision du comité ; c’est alors un autre comité qui examine la demande (une sorte de police des polices) et vous imaginez bien que cette deuxième procédure est encore plus longue que la première…
• La procédure est assez similaire pour les MENA (mineurs et enfants non accompagnés : venus sans famille) sauf qu’ils restent en moyenne bien plus longtemps au centre : la procédure est plus longue puisqu’on cherche à savoir ce qu’il est advenu de leurs parents

Si la demande est acceptée, le centre aide le demandeur à trouver un logement, et sa nouvelle vie peut commencer !

La vie au centre

Vous vous souvenez des 7 € par semaine et par personne ? Vous trouviez que ce n’était pas assez ? Eh bien vous aviez raison, c’est pourquoi le centre offre des “jobs” aux demandeurs, rémunérés entre 2 et 5 € de l’heure (ben oui, la Croix-Rouge n’est pas si riche) : ménage des parties communes, service au réfectoire, administration de la laverie, changement de poubelles, …

Et donc contrairement à ce qu’on pourrait penser, le centre est très propre, tout est très bien géré.

Le centre est également doté d’une bibliothèque servant de salle de classe pour ceux souhaitant apprendre le français ou pour l’aide aux devoirs. Des assistantes sociales officient également tous les jours de la semaine. Une laverie est à la disposition des résidents, mais ils doivent acheter des dosettes (pour une somme très modique). Des terrains de volley, de foot et de basket se trouvent sur place, de même qu’une salle de télévision (il n’y en a pas dans la chambre, évidemment) et une salle de musculation.

Les produits de toilette peuvent également être achetés certains jours de la semaine pour des faibles prix.

Un bar est ouvert tous les soirs et sert du café, du thé, du jus pour des sommes très faibles (5 cts le café !) et des jeux de société sont à disposition. J’ai appris deux jeux de carte grâce à un Syrien avec lequel j’ai fait connaissance et je suis resté ami, Mahmoud, dont vous pouvez lire le témoignage en anglais dans ce blog.

Dans ce contexte, il n'était pas rare que les résidents desquels on s'était le plus rapproché nous raconte leur(s) histoire(s), la raison de leur venue ici.

Les pays les plus représentés sont majoritairement issus du Moyen-Orient : Pakistan, Irak, Iran. On comptait quelques pays africains, dont beaucoup de somaliens. Les réfugiés de ces 4 pays fuyaient très souvent le radicalisme religieux. Il y avait bien sûr la Syrie, récemment médiatisée, du fait de la guerre. De manière plus surprenante, j'y ai retrouvé quelques pays d'Europe de l'Est : même en Europe, des gens doivent fuir des régimes politiques répressifs : Albanie, Ukraine, Monténégro, ...

Un irakien des forces spéciales

J'ai été invité un soir à un dîner dans un dortoir composé majoritairement d'irakiens. Un mec ultra baraqué qui m'avait réduit en miettes une heure plus tôt au ping-pong m'explique qu'il était force spéciale (équivalent RAID/GIGN) irakienne, entraîné par les américains pour traquer et tuer les talibans. Il me montre les photos de cette période (récente) de sa vie : survols en hélicoptère des montagnes irakiennes, soldats en tenue, puis des images d'une autre teneur. Une balle a traversé sa jambe, beaucoup de sang. Une base de talibans, attaquée au lance-roquettes.

Après ces images et même si je ne doutais pas de leur véracité, il me montre ses cicatrices de balles, très clairement identifiables (plusieurs à l'épaule et aux jambes).

"Les talibans gagnent du terrain. Je veux une meilleure vie pour mon fils", m'explique-t-il.

Un danseur somalien

Pendant ces deux semaines, j'ai été très proche de ce somalien qui avait émigré très jeune en Arabie Saoudite où la communauté somalienne est importante. Il y avait fait ses études, son malheur étant d'aimer danser dans ce pays ultra-radical. Son visa n'a pas été renouvelé et il a dû rentrer en Somalie où il a découvert à ses dépends que son pays avait changé. Dans son village, les radicaux ont pris le contrôle. Alors que l'Arabie Saoudite est relativement "occidentalisée" sur beaucoup de choses (les femmes, le shopping, ...), la Somalie fonctionne encore avec des castes. Son erreur a donc été d'avoir de longues discussions avec une femme de son âge mais d'une autre caste (celle au pouvoir évidemment). Le père de ladite femme a donc demandé sa mise à mort. Ce qui serait arrivé si sa mère n'avait pas payé un passeur pour faire sortir son fils hors de Somalie. Vous vous souvenez sans doute qu'il faut prouver que sa vie est en danger pour être considéré comme un réfugié. Eh bien il avait un papier. Un jugement qui disait qu'il devait mourir parce qu'il n'aurait pas dû approcher cette femme.

L'enseignant de Gambie

En jouant au basket à l'extérieur, je suis rejoint par un jeune homme d'environ mon âge venant de Gambie. J'ai encore perdu. En Gambie donc, notre homme était à la faculté et allait devenir professeur des écoles lorsqu'il a dû fuir pour raisons politiques. Aujourd'hui il souhaite toujours devenir professeur, sauf qu'il ne parle pas un mot de français.

Il est trop vieux pour aller à l'école en Belgique. Il est trop fort en français pour suivre les cours d'introduction/alphabétisation au centre. Il doit donc aller à l'école pour adultes de Liège. Pour ce faire, il met tous les jours son réveil à 4h afin de prendre le bus de 5h qui l'emmènera à la gare d'où il prendra un train pour Liège. Après cela, il va au village proche du centre qui a un club de basket. A la fin de son entraînement, en rentrant au centre vers 21h, sa journée n'est pas finie. Il doit faire son "job" : il gère la laverie. Pourquoi ce job ? Parce que s'il veut pouvoir manger à midi, ne pouvant bénéficier de la nourriture à sa disposition au centre car n'y étant pas présent, il faut plus que 7 € par semaine...

C'est sûrement l'une des plus belles preuves de motivation que j'ai pues voir jusqu'à présent !

Pour finir

Je pourrais continuer à lister des témoignages ici, par exemple ceux des redoutables volleyeurs afghans (j'ai perdu au volley aussi), mais j'espère que vous avez compris l'idée : beaucoup de vies brisées, peu d'élus au précieux statut de réfugié et, à mon sens, très peu de "réfugiés économiques", du moins de ceux qui obtiennent vraiment le statut de réfugié.

Je pourrais aussi déblatérer sur la formidable expérience humaine de vivre avec un petit groupe de volontaires, mais cette expérience est propre à notre groupe et difficilement racontable : j'espère vous avoir donné envie !

Je pourrais enfin jouer sur la corde sensible et vous parler de ce petit afghan de 13 ans venus jusqu'en Belgique... à pieds. Et dont on ignore où sont les parents. Ce somalien de 15 ans dont la mère n'avait pas assez d'argent pour partir avec lui. 

J'ai entendu des histoires terribles, il y en a autant que de personnes dans le centre, multipliées par le nombre de centres. Et pensez à tous ceux qui n'ont pas la chance de venir jusqu'ici du fait du coût du voyage ?

Cependant, ce n'est pas mon rôle. Les journalistes et les ONG font déjà un travail incroyable en ce sens et avec sûrement bien plus d'objectivité.

A travers ce volontariat, j'en ai appris bien plus sur moi-même que ce que j'ai pu apporté aux résidents du centre. Je leur en suis infiniment reconnaissant. J'y ai tiré des enseignements qui me suivront toute ma vie et j'espère renouveler l'expérience dès que possible.

Je vous encourage donc :

• A faire de même ! On a bien une ou deux semaines à "donner" (vous risquez, comme moi, de recevoir bien plus que vous ne donnerez)
• A toujours vous méfier de ce qui pourra être dit dans les médias et par les politiques, sur ce sujet et sur d'autres, si ce n'est tous !
• A lire le témoignage de Mahmoud. Avez-vous déjà entendu la phrase : "Si un étranger vous pique votre boulot c'est peut-être que vous êtes mauvais" en réponse aux rengaines xénophobes d'un parti d'extrême-droite français ? C'est un peu comme ça que je me suis senti avec Mahmoud, diplômé d'un Master en Sciences Economiques qui parle couramment arabe, turque, anglais...

Mahmoud's journey through Europe

Mahmoud's journey through Europe

Hello everyone, 

I'm Mahmoud Qeshreh, I am 26 years old.

This is the story of my arrival to Belgium.

I hope you enjoy it and share it just to let all people know how dangerous it is to come here.

Let's start.

1/8/2015 The Start

This date was the date that has changed my life completely. It has changed my plans and every single thing in my life. 

I had lived in Istanbul for 15 months before coming to Belgium. It was very diffcult, so the only choice for me was to travel to Europe by the sea. I had had no idea it was going to be that dangerous. 

I went from Istanbul to Izmir and found one person who agreed to help us to travel from Turkey to Greece. We were 10 people, all boys. We met the person and we had a deal: he said he would take us to Greece by boat and charge 1200 US dollars. We couldn't find another person who would have charged less money. He told us, “Be ready. I will call you tomorrow and tell you about the time we are leaving.”

The next day we were ready. All bags were packed, so we were just waiting for him to call us. The day almost ended, but he did not call. He called us at 11 pm and told us," We can't leave today, we will go tomorrow." Then we went to bed and got ready for the trip next day. 

However, the same thing happened again and again. We were waiting for five days. On day 6 the person called us and told us to get ready. This time he promised that there would be no change. In 10 minutes we got ready and we were waiting for his call. He called us and told us to come and meet him in the center of Izmir. We went there. There were a lot of people who were waiting for other people for the same reason. And then the first try started. 

He took us to a house in the countryside and left us there. He also told us to wait for the truck. Three hours later the truck came. The maximum number who can be in the truck is 20, whereas we were 80. We went in the truck and it was very very bad. No place to sit down. After 4.5 hours I couldn’t even move my leg because I did not feel it. 

Then we finally arrived to the point where we could take the boat, but a lot of police were there. We could not move and we had to stay in the forest for  3 hours. After that we went to the boats and started our trip.

It was very safe. The sea was very nice, but before we arrived to the borders between Turkey and Greece, Turkish police caught us and took us to Turkey again. It was horrible. Everyone was crying, including me. At that moment I felt that I lost my hope and it's the end of my life. However, I convinced myself to try it one more time and that is what happened.

The Second Disappointment

We left Izmir and went to the city called Bodrum. It was the second place we could go from to get to Greece. We talked to another person to help us. He told us, "Ok, you should be ready very soon to go." And the same thing happened, just like in Izmir. We had been waiting for 3 days to leave, but this time we did not have to use a truck to arrive to the point. We got in the boat and everything was good, except for the sea that was bad and the waves that were high. 

The sailor of the boat didn't know how to sail it very well. The waves were very high and it was in the middle of night. No lights, just light of the moon. 100 meters later, the sailor lost the control and the boat sinked in the sea. We had to swim back to the beach, at the same time helping old women and men to arrive safely. We were shocked. I could not believe this. This time my hope was completely devastated.

My friend told me, "Let's try for the last time and if we can't do it, let’s go back." I agreed with him.

Again, we talked to another person to help us and he was the only person who was honest with us. He told us that we were leaving tomorrow. Indeed, the next day we went to the point, got into the boat, and started the trip. Again, in the middle of night. Again, there were no lights, just the light of the moon. This time the sea was good. No high waves during the 2.5 hours of the trip. 

Finally, we arrived to the Kos island of Greece. I can't tell you what it meant to me. We were extremely happy. We did it. WE DID IT. It was the most amazing feeling you can ever feel. 

BBC, UNHCR and CNN were waiting for us. They started taking photos of us. We became famous. And then we made the second step. 

We had walked for about 2 hours before we arrived to the police station. We needed an offical paper from them that would allow us to go to Athens, the capital of Greece. Of course, a lot of people were there so we had to find a hotel to stay. And there was a big problem: no hotels. We saw about 10 hotels and all of them were full. We stayed on the street the entire evening and eventually we found a hotel just for 4 people. The rest of us kept looking for a hotel until they found one. We took a shower and went to sleep because we were very tired. 

The next day we went to the police station to take the paper but the same situation occured: lots of people were waiting there. We could not take the paper and we had to stay one more night at the hotel. The next day the same thing happened. It happened again and again for 4 days. Then we received the paper and took the steamship to Athens. 

We arrived in Athens at 9 am and found a hotel. We talked to a person who agreed to take us to the border between Greece and Macedonia. The next day we took a bus towards the border. We arrived at 6 pm and some people told us that it was dangerous to go at that time. They suggested waiting until the next day, but we did not want to wait anymore. We kept moving.

There were about 100 of us walking together, so it was safe, you may say. We were walking into the fields while it was raining. It was a bad walk, but we had to do it. 4 hours later we arrived in Macedoina. The second step of our trip was made.

We kept moving until we arrived to the train station. We wanted to go to the border between Serbia and Macedonia. At the train station in Macedonia there were about 1500 people waiting for the train to come. 3 hours later the train came. The train had 6 doors. Imagine how many people there were in each door. I entered the train from the window, not from the door. I fell down onto the train floor and about 100 people walked on me. I stayed like this for 20 minutes till my friends found me and lifted me up. Sounds too bad, right? You will see things that are much worse than that.

Do you remeber the truck we took from Turkey to Greece during our first try? The same thing happened here. I was standing for 4 hours in the truck. I stopped feeling my legs. It was really bad. 4 later hours we arrived to the border. One girl from UNHCR told us about the right way to take in order to cross the border. And we started walking. 

5 hours of walking between the wet fields as it was raining really hard. It was terrible. Of course, it was very dark. At the end we arrived to the first village  of Serbia. There we had to be very careful because if the people had seen us, they would have called the police and the police would have brought us back to Macedonia. We were walking silently. 

Then we arrived to the third village. We crossed 3 villages on foot. From the third village we took a bus to Belgrade, the capital of Serbia. We arrived there at night and it was raining so much. All hotels were full. It was so difficult to find a hotel. Of course, every 4 people were in a different hotel. The next day we went to the bus station to take the bus to the last village of Serbia, which is the nearest point to the border with Hungary. 

We arrived in that village at 6 pm. We started our most dangerous and difficult part of the trip at 8 pm. We started walking just in our group, there were no other people with us. We had two ways to cross the borders, by crossing the river way or using the railway. We chose the railway because it was safer. We were moving on the left side of the railway. 

Suddenly a policeman light was on us. We started running while he was trying to shoot us with his gun. I will never forget what happened then. The police man shot my best friend. He died. My best friend died, and I could not do anything. Why him, why not me? Why him? It was the worst moment in my life.

I have known him for 20 years. His father died when he was born. He didn't have any brothers or sisters. He lived with his mother. I lost him just because he was trying to have a future. He was hoping for the best. Every time I remember that, I cry. I won't be able to tell you what happened when I told his mother about this accident. I will never forgive myself. The police took the dead body of my friend while we had to keep moving because I could have lost my life and my hope if I had stopped then.We arrived to the end of the railway and saw a highway. We had to cross it in order to get to the other side of the railway, but a lot of policemen were moving and we needed choose a perfect moment. We were hiding in the corn fields. It was raining a lot while we were waiting in the corn fields for at least 3 hours. 

When the police car left the highway, we crossed the highway and continued our trip on the railway. We continued walking through the wet fields, crossing the highways and keeping close to the railway in the heavy rain.At the end of the railway we found a person who had a truck and took us to Budapest, the capital of Hungary.

We arrived in Budapest at 6 am. We were very wet. We were looking for a hotel, but, again, we could not find one. The man who brought us to Budapest left us in a small forest where we changed our wet clothes very fast. It was very cold. You can't imagine how it was. Then we called a taxi to take us from Hungary to Germany, but we couldn't find one till 12 pm. We were hiding from the police as well as from the people because if they had seen us, they would have called the police for sure.

We got a taxi and we made our last step. The driver was drunk and we could have ended up in an accident several times. He was driving so fast, going right and left on the highway. We were scared, but fortunately we arrived safely. 

We arrived to the first city in Germany where the driver left us in the middle of a big forest. Again, we had to walk to the train station. While we were walking, the German police saw us. They were very nice to us, especially when they realized that we are from Syria. They took us to the police station and gave us food and blankets. Then, in the afternoon they took us to the shelter and left us there. Soon we escaped and went to the train station and from there every one of us went alone.

From 1/8/2015 to 24/8/2015... This is how much time it takes to arrive to Germany. 27/8/2015 I arrived to Belgium by train.

This is the story of my trip from Turkey to Belgium. I hope you enjoyed it.

Mahmoud Qeshreh … 11-12-2015

Two weeks in Red Cross Centre for asylum seekers in Nonceveux (12/09 - 28/09/2015)

Nước Bỉ, ừ thì cảnh cũng không đẹp lắm, ừ thì nó cũng hơi bé và ừ thì thời tiết cũng có hơi dở hơi thật đấy nhưng nó lại là điểm đến để lại ấn tượng và cảm xúc lớn nhất với mình khi đến Châu Âu.

Khu ở tập thể của cư dân tại trung tâm.
Nhớ lần đầu tiên đến Trung tâm hội chữ thập đỏ dành cho dân tị nạn ở Nonceveux, mình đã có chút cảm giác e dè, không phải vì lý do gì quá rõ ràng, chỉ là lần đầu tiên vào một phòng ăn có rất nhiều người đến từ nhiều nước khác nhau, nhiều màu da, nhiều trang phục, người ăn bằng dĩa và người ăn bằng tay…Thế đấy, thế mà lúc nào mình cũng nghĩ mình cởi cởi mở mở lắm :3

Nhóm tình nguyện viên ở Bỉ _ Những con người vô cùng nhiệt huyết.

Trung tâm có gần 200 cư dân, chủ yếu là người dân đến từ: Somali, Afghanistan, Iraq, Syria. Bọn mình được chia nhau làm các công việc với nhân viên ở trung tâm để hiểu hơn về hoạt động của trung tâm cũng như có cơ hội tiếp xúc nhiều hơn với cư dân ở đây. Đây là lịch làm việc của bọn mình.

Nhớ lần đầu tiên làm việc ở bữa trưa, mình được phân công phát thẻ ăn với Madam Paulin (ở Bỉ người ta thường gọi theo cách này, mình cũng thỉnh thoảng được gọi là Madam J ), chị ấy giải thích cho mình biết tại sao lại phải phát thẻ như vậy. Thẻ hồng là dành cho những người không ăn thịt lợn, thẻ màu xanh lá cây là dành cho những người ăn chay và những người có thể ăn được mọi thứ là thẻ màu xanh da trời. Lý do tại sao phải mất thời gian làm như vậy là để trung tâm có thể cập nhật số lượng người đến nhà ăn hàng ngày, hay đơn giản là họ có thể nhận ra tâm trạng của những cư dân hàng ngày để có thể hỏi han và giúp đỡ họ. Madam Paulin vừa mới quay lại làm việc sau kỳ nghỉ phép, hầu hết mọi người đến nhận thẻ đều hỏi han cô về kỳ nghỉ, còn chạy đến ôm cô sau một thời gian không gặp. Lúc ấy thực sự mình thấy có chút gì đó ghen tỵ với Madam Paulin J. Rồi mình cũng sớm nhận ra tại sao cô được mọi người yêu mến như vậy. Mỗi lần phát thẻ cô đều tươi cười, hỏi thăm họ và chúc họ ăn ngon miệng. Với những người chỉ nói cho qua không chút cảm xúc như mình thì một tý là mình đã cảm thấy mỏi miệng rồi nhưng cô ấy thì không, vì mình hiểu rằng cô ấy không chỉ nói bằng miệng, cô ấy còn nói bằng cả trái tim…Những lần khác, khi đã quen thân với họ nhiều hơn, lúc đứng phát bánh mì mình đã có thể cười đùa với họ và lúc nào cũng nói: Bon appétit (Tiếng Pháp, có nghĩa là chúc ngon miệng). Có lần họ còn làm trò ảo thuật và tặng hoa giấy (không quên xịt thêm “hương hoa phòng” lên trên) cho mình. Chắc vì thế nên mình thích việc đứng phát bánh mì nhất :D.

Những ngày sau đó, nhóm mình đã lên các hoạt động để tổ chức các hoạt động cho cư dân sau giờ làm việc. Vì thời tiết Bỉ hơi đỏng đảnh, ngày mưa đến 3-4 lần nên khó mà tổ chức được các hoạt động ngoài trời. Nhưng bọn mình có một phòng thư viện khá rộng rãi để tổ chức hoạt động cho họ. Nhận thấy ở trung tâm có khá ít phụ nữ nên bọn mình đặc biệt quan tâm đến họ. Phụ nữ ở trung tâm chỉ tầm có hơn chục người, vấn đề khó ở chỗ là họ thường không ra khỏi phòng, lúc ăn cũng chỉ ngồi một góc, có người nói được chút tiếng anh, có người nói được tiếng Pháp hoặc là họ chỉ có thể nói được ngôn ngữ của nước họ. Nhóm bọn mình đã phải đi từng phòng một để tìm kiếm phụ nữ và mời họ đến buổi Meeting Point chỉ để tạo không khí và cho họ có cơ hội tiếp xúc với những phụ nữ khác ở trong trung tâm. Mặc dù họ đã lưỡng lự đồng ý buổi hôm đó sẽ đến nhưng đúng hôm đấy mưa lại rất to, cho dù quãng đường từ chỗ khu họ ở đến phòng thư viện không quá xa nhưng cũng chỉ được vài người đến.

Eme, cô gái người Somali, người mình phải gặp và vận động đến hai lần mới chịu đến điểm hẹn nhưng sau đấy lại vô cùng thích thú với buổi gặp này. Vấn đề khó khăn nhất đấy chính là giao tiếp với họ, nên bọn mình nghĩ ra cách dùng ngôn ngữ hình thể và có minh họa bằng hình ảnh. Mỗi người được phát một tờ giấy, và đầu tiên là họ vẽ về một điểm mà họ thích nhất trên khuôn mặt mình. Sau đó mỗi người sẽ được đổi tờ giấy và vẽ về điểm bạn thấy ấn tượng và thích thú nhất những người còn lại trong phòng, có kèm theo vài câu muốn nói về người ấy. Eme đã vô cùng ngạc nhiên khi chúng tôi nói rằng cô ấy có thể viết bằng tiếng Somali. Thật ra viết và vẽ chỉ là một cách để họ cảm thấy thoải mái và mở lòng hơn thôi nên việc viết bằng thứ tiếng gì cũng không quá quan trọng. Kết thúc buổi gặp gỡ lần đầu mọi người đều rất vui vẻ và hứa sẽ đến buổi gặp vào tuần sau về chủ đề Làm Đẹp :D.

Eme (bên trái) và Katrin trong buổi Làm đẹp (trên mặt họ là hỗn hợp mật ong + chuối :D )

Ngay tối hôm sau, bọn mình nhận được một món quà đến từ Eme. Mặc dù cô ấy không biết tiếng Anh, nhưng cô ấy đã nhờ một em Somali viết hộ những điều cô ấy muốn nói bằng tiếng anh cho nhóm bọn mình. Cảm giác thật khó tả khi đọc được lá thư, mỗi người đều muốn giữ nó, kết quả là phải đi photo mỗi người một bản. Không liên quan lắm nhưng cô ấy viết nhầm tên mình, Juyen chứ không phải là Huyen :D.

 
Công việc chính của nhóm ở tuần đầu là sơn cửa và phòng cho một nhóm thanh thiếu niên. Ban ngày họ đi học ở trường cách đấy 40 phút đi xe bus, phòng con trai nhưng mình toàn sơn màu hồng cho bọn nó, cũng may là bọn nó không xuống chỗ Reception tra hỏi ai đã sơn màu hồng trong phòng, không chắc mình cũng tơi tả luôn :D.
Tuần thứ hai thì bọn mình được phân loại quần áo mà những nơi khác quyên góp cho cư dân ở trung tâm. Phải nói là núi quần áo chả khác gì đồ secondhand ở Đông Tác thần thánh, mỗi tội ở đây đồ đẹp mà xịn hơn nhiều thôi. Quần áo sau khi được chọn lọc và giặt sạch sẽ sẽ được trưng bày trong một phòng khá rộng. Phòng ấy không thực sự quá đẹp nhưng được phân chia thành các khu quần áo cho: trẻ em, phụ nữ và đàn ông, cảm giác họ có được sự tôn trọng khi họ có thể được lựa chọn quần áo cho riêng mình chứ không phải theo kiểu phát cái gì thì mặc cái ấy. Một điểm đặc biệt nữa là mọi thứ ở trung tâm nếu cư dân muốn nhận đều phải trả một khoản tiền nhất định, ví dụ như 3 cái áo phông cho con trai thì chỉ có 0,1 Euro mà thôi. Mục đích là muốn họ quý trọng những cái mà họ nhận được, chứ không phải kiểu cứ thích là lấy bừa bãi rồi về lại không dùng đến.

Hai ngày cuối cùng ở trung tâm bọn mình được học về cách phân loại rác. Và nhiệm vụ là đi đến từng phòng một nói với cư dân về cách phân loại rác, kèm theo việc lao vào thùng rác của họ và phân loại mẫu cho họ luôn ==’. Thực sự trước giờ mình cũng toàn vứt mọi thứ lung tung vào một thùng rác, đến bây giờ mới thực sự hiểu thế nào là phân loại rác. Chai thủy tinh màu trắng thì bỏ vào thùng trắng, chai thủy tinh có màu thì bỏ vào thùng màu xanh. Giấy và bìa các tông để một chỗ. Đồ có thể tái chế thì để vào túi màu xanh, để tiết kiệm diện tích thì nên đập bẹp nó trước. Còn túi màu đen thì để những thứ không thể tái chế được. Không phải ở riêng Bỉ mà các nước phương tây nói chung họ đều ít dùng túi nilon. Rõ nhất là việc đi siêu thị, ai cũng đều mang theo túi ở nhà đi, nếu muốn dùng túi nilon thì phải mua chứ họ không được cho thừa thãi như ở Việt Nam mình. Cô nhân viên ở trung tâm bảo mình là túi rác màu đen, cái túi mà dùng để đựng những thứ không thể tái chế được có giá hơn 1 Euro một túi, túi màu xanh thì rẻ hơn nhiều. Cô ấy còn tìm được một trò chơi trên mạng về việc phân loại rác, chỉ đơn giản là máy tính đưa ra đồ vật và mình chọn nó vào túi nào thôi. Cư dân được thực hành trò chơi này, trông có vẻ đơn giản nhưng lại có kết quả đến không ngờ, họ bảo giờ họ nhớ hơn nhiều so với việc nghe bọn mình lảm nhảm ==’.

Sau bữa ăn tối, trong lúc mọi người trong nhóm lên quán Bar (ngay ở tầng 3 trong trung tâm) thì mình lại toàn chạy ra ngoài và chơi đá bóng với bọn trẻ con. Chắc vì thế mà bọn nó quý mình lắm lắm (mình nghĩ thế :D). Mình lại còn hay mon men lại phòng ăn và phòng giặt quần áo để có thể nói chuyện với họ nhiều hơn. Kết quả là sau đấy cả nhóm mình đều được mời đến ăn bữa tối thứ hai lúc 9h tối, khi thì nhóm Somali, khi thì nhóm Palestin, khi thì nhóm Iraq. Việc lại là con bé Châu Á duy nhất trong nhóm và ở trung tâm nên ai cũng đua nhau chụp ảnh với mình, cười méo hết cả miệng luôn, nhưng thực sự là rất vui luôn. Trừ việc phải ăn hết đĩa thức ăn đến nỗi không thở được thì mọi thứ đều tuyệt.

Nói về ăn uống, trung tâm có tổ chức một buổi “Special Dinner”, vào buổi này, họ mời những vị khách và người dân ở các vùng lân cận đến trung tâm để có thể giao lưu và trò chuyện với những cư dân trong trung tâm. Mỗi người được phát một tập gồm năm phiếu. Bốn phiếu đầu là để đi đến bốn khu vực có món ăn của các nước: Somali, Afghanistan, Iraq, Syria. Phiếu cuối cùng là đến chỗ ăn đồ tráng miệng của Ukraina gồm 3 miếng bánh to và có trà siêu ngon nữa. Vào đêm hôm đấy ai cũng chọn cho mình những bộ quần áo rất đẹp, có người còn có cả đồ truyền thống của nước họ. Cảm giác tất cả mọi người, từ những vị khách đến cư dân, tất cả mọi người ngồi quây quần bên một vòng tròn bàn ăn lớn như một gia đình, họ trò chuyện vui vẻ và cởi mở với nhau, không khí thực sự, thực sự rất tuyệt.

\

Hôm đấy mình được giao nhiệm vụ đứng ở quầy Bar và rót đồ uống cho khách. Mặc cái áo trên mình và luôn miệng nói tôi đến từ Việt Nam, lúc đầu họ còn tưởng mình là Người dân tị nạn ở đây thì phải (ờ thì nhìn cũng hơi tội tội thật) :D. Phải nói thêm là hầu như cư dân ở đây ai cũng đều nói được tiếng anh và tiếng Pháp. Có lần bọn họ hỏi mình, m biết mỗi tiếng Anh thôi à, mình tức quá bảo, tao biết cả tiếng Việt nữa. Thế là bọn họ cười ầm ĩ hết cả lên :3)

Điều kiện cuộc sống ở trung tâm cho cư dân khá tốt, ít nhất là tốt hơn mình tưởng tưởng lúc đầu. Họ được cung cấp 3 bữa ăn hàng ngày. Đồ ăn buổi trưa thì có sang chảnh hơn đồ ăn buổi tối một chút, có 3 món ăn chính, một món súp, kèm theo đồ tráng miệng, lúc thì hoa quả, lúc thì bánh ngọt or sữa chua. Buổi tối thì có 2 món chính và một món súp. Chắc vì thế nên họ thường nấu ăn thêm vào buổi tối ở Phòng bếp nhỏ. Sữa, trà và càfe đều được cung cấp sau bữa ăn cho tất cả mọi người. Hàng tuần họ được nhận Pocket Money 7,45 Euro cho một người lớn. Lúc đầu mình cũng hơi choáng vì thực sự giá trị quá bé, như thế thì họ làm sao mua gì được. Nhưng sau đó để ý mình mới hiểu, ở quán Bar trong trung tâm, mọi thứ họ quán đều rất rẻ, ví dụ như cola chỉ có 0,1 Euro, bánh socola 0,3 Euro. Kiểu kiểu thế, nên với 7,45 Euro họ vẫn có thể hàng ngày uống cola và ăn bánh :D. Nếu họ muốn hút thuốc (tầm hơn 5 Euro một gói) hoặc mua đồ ăn để nấu riêng thì họ có thể đăng kí làm việc ngay trong trung tâm. Công việc là lau chùi các phòng và sảnh, làm việc trong nhà bếp, đứng phát đồ ăn…và mỗi tiếng thì họ nhận được 1,3 Euro.

Nếu có nhu cầu đi chơi đâu đó cuối tuần thì họ có thể nhận vé xe bus và vé tàu miễn phí ở Reception. Đồ dùng cá nhân thì họ được đổi theo xu mà họ nhận hàng tuần. Căn cứ vào những vật dùng lâu hay nhanh mà họ phải dùng bao nhiêu xu, ví dụ giấy vệ sinh thì cần 2 xu, còn dầu gội đầu dùng lâu hơn thì 4 xu. Mình thấy cách này rất hay, ít nhất là để cư dân có ý thức về việc phân phối và đổi số đồ họ thực sự cần thiết, chư không phải là thích cái gì là được nhận cái đó, điều đó sẽ rất hay dẫn đến việc lãng phí.

Điểm mình thấy vô cùng bất ngờ về Bỉ đấy là họ có thể trao nhà cho cư dân ở mọi nơi trên đất nước, tất nhiên là điều đó cũng không phải dễ dàng chút nào. Cư dân phải trải qua ít nhất 2 cuộc phỏng vấn. Mà mỗi cuộc lại phải đợi đến hơn 4 tháng. Zora (cô bé sống trong trung tâm) bảo mình là nhà em đã sống ở trung tâm được 4 năm rồi. Lý do chắc họ không thể nhận được nhà là vì mẹ em đã sinh thêm 2 bé trai nữa, một bé 3 tuổi và một bé hơn 1 tuổi :D. Cũng nhiều người khác đã đợi Positive Paper rất lâu rồi mà vẫn chưa được, nghĩ lại thì cũng đúng thôi, Bỉ khá bé và số lượng dân tị nạn đến đây khá đông, họ không thể cung cấp nhà cho tất cả mọi người được ==’. Dù sao thì mình cũng thấy ngưỡng mộ Bỉ vì họ thực sự có chế độ quá tốt đối với người dân tị nạn.

Ngày cuối cùng ở trung tâm, nhóm mình đã làm bánh và mời mọi người đến quán Bar. Riêng mình thì làm gần 50 cái nem, sau đó cắt ra làm đôi và mang đến nơi phát đồ ăn để mời mọi người. 100 miếng nem, may mắn là cũng đủ cho mọi người vì có những người ăn chay và mình đã thay thịt lợn bằng thịt bò để nhiều người có thể ăn được. Họ đã ăn và khen ngon rất nhiệt tình vì biết đấy là do mình làm :D.

Em bé người Congo vô cùng hứng với món Nem của mình :)

 Những câu chuyện mình được nghe từ những người mình gặp chắc chắn không bao giờ mình có thể quên được. Phải mất 8 năm anh chàng Mcdonald từ Cameroon mới đến được Bỉ. Tại vì anh không có tiền nên mỗi lần di chuyển qua nước này đến nước khác, anh phải ở lại và làm mọi việc để có thể đi tiếp, tất nhiên là anh không quên kể về những chuyến tàu trên biển, vô số người chết, một nỗi ám ảnh lớn đối với anh. Hay là nghe kể về những vụ mâu thuẩn nội bộ ở Somali và họ nói rằng sẽ không bao giờ chấm dứt được đâu. Tất cả đều cho mình cái nhìn rộng hơn về tình trạng người dân tị nạn ở đây.

Chị người Afghanistan (thực sự mình chỉ biết gọi chứ không biết cách viết tên chị ấy như thế nào :3), chị ấy có 5 đứa con, 4 trai và một gái. Có lẽ vì thân với bọn trẻ con nên mình cũng dễ dàng nói chuyện với chị nhiều hơn. Chị bảo chồng chị là một bác sĩ về phẫu thuật tim nổi tiếng ở Afghanistan, ở Afghanistan rất loạn và có một nhóm người luôn gửi thư dọa giết các con chị. Các con chị không thể đến trường, không được ra khỏi nhà, và nghĩ đến tương lai của các con nên chị phải đi. Một thân một mình chị dẫn 5 đứa con nhỏ (đứa lớn nhất mới hơn 13 tuổi, đứa bé nhất 4 tuổi) đi sang Bỉ. May mắn vì chị chỉ mất có 20 ngày để đến được Bỉ và chị không để lạc mất đứa con nào trong lúc di chuyển. Nhưng chị nói đến đây hầu như ngày nào chị cũng khóc và nhớ chồng. Chồng chị hiện đang ở Afghnistan làm việc và lúc nào cũng có cảnh sát bảo vệ. Mặc dù bọn trẻ được cung cấp thức ăn và đến trường miễn phí nhưng bọn trẻ vẫn có nhiều nhu cầu về đồ ăn, thức uống và quần áo riêng. Chồng chị vẫn phải ở Afghanistan và gửi tiền hàng tháng để chị nuôi con. Đêm cuối cùng ở trung tâm mình đến phòng chị chơi, tặng bọn trẻ con một cái cờ Việt Nam, Chị cất cẩn thận vào tủ, Chị đấy là quà của mình nên chị sẽ giữ gìn cẩn thận. Chị bảo từ khi nhóm mình đến đây, bọn trẻ vui lắm, hôm nào về cũng kể chuyện, đặc biệt là về mình, bọn nó thích chơi đá bóng với mình lắm. Chắc vì trải qua một quãng đường dài và vô cùng khó khăn mới đến được đây nên hình như bọn nó hiểu chuyện và kiên cường hơn nhiều so với những đứa trẻ khác bằng tuổi. Lúc chơi mặc dù ngã rất đau nhưng lúc nào chũng cũng bật dậy và cười ngay được.

Mình đã xin email của thằng lớn con Chị để sau này có thể liên lạc với chị và biết được tình hình của bọn trẻ con như thế nào. Hai ngày cuối lúc bọn nó biết mình sắp rời đi, lúc nào chúng cũng hỏi mình về việc mình về Việt Nam thật à, có lần mình trả lời “không đi đâu hết” thì bọn nó mững rỡ ra mặt, còn chạy lại xem bản đồ xem Việt Nam ở đâu và cách Bỉ bao xa, thực sự ai cũng biết là rất xa mà ==’.

Hai tuần ở trung tâm đã giúp mình học được vô số điều, được gặp gỡ những con người mà mình chưa bao giờ nghĩ là mình có thể gặp được khi đến Châu Âu và hơn hết là đã cho mình sự mở lòng nhiều hơn với “Refugees”- những người sống xa quê hương, xa gia đình, chịu vô số những nỗi đau, luôn mong ngóng và cầu nguyện cho những người thân ở nhà được bình yên, cho dù mọi thứ có tốt thế nào thì cũng không thể bù đắp được những mất mát trong họ. Cảm thấy Việt Nam, có thể nói là ở thời điểm hiện tại, vẫn cho mình một nơi an toàn để sống và có thể làm những việc mình thích, hơn hết là luôn có một mái ấm để trở về. Thế là đủ rồi.

Nicola

Quest’estate ho deciso di partire per il mio secondo campo di volontariato internazionale. Dopo essere stato, l’anno scorso, ad Usti Nad Labem, in Repubblica Ceca, per un’esperienza a contatto con la marginalità sociale dei bambini rom in un quartiere abbandonato a se stesso, questa volta ho deciso di optare per il Belgio e per un lavoro con i rifugiati. Sulla mia decisione hanno pesato molto sia il mio percorso di studi, fortemente orientato alle tematiche sociali, sia gli avvenimenti degli ultimi mesi – che hanno visto un’Europa chiusa, egoista, sorda verso il dramma di decine di migliaia di rifugiati cui si è rifiutata di rispondere con umanità. Ho pensato che – di fronte all’inerzia e al cinismo con cui un continente si trincerava in se stesso – era doveroso dare il proprio contributo solidale dal basso, che poi è l’unico anticorpo culturale possibile al dilagare del razzismo e della xenofobia. Dopo una ricerca sul web, ho dunque deciso di partire per un workcamp gestito dalla Croce Rossa e dall’associazione di volontariato Javva.

L’esperienza di due settimane è stata molto buona. Innanzitutto sono stato colpito positivamente dalla ottima gestione del centro. Ero infatti abituato alle cronache italiane, dove in contesti simili sono spesso prevalse logiche di corruzione e di sfruttamento del dramma dei rifugiati per scopi opachi e criminali di business. Qui, al contrario, ho trovato caratteristiche fondamentali per i progetti di volontariato: umanità, trasparenza, solidarietà, gratuità. Per tutta la durata del campo importante è stato il legame umano con i rifugiati: l’aver condiviso con loro tempi, spazi, momenti ludici ha significato per me scoprire direttamente le storie di vite difficili, ma che non hanno fiaccato in questi uomini, in queste donne, in questi ragazzi la speranza di potersi costruire una biografia di libertà, di speranza, di pace in un contesto nuovo.  

Assieme a me, erano presenti altri volontari che venivano da diversi paesi (Germania, Francia, Spagna, Messico, Vietnam); avevamo poi due coordinatori del gruppo, Chiara e Hassan. Il nostro lavoro, nel corso del workcamp, è consistito sia in un apporto di tipo logistico sia nell’organizzazione di attività a diretto contatto con i rifugiati del centro. Per quanto riguarda l’apporto logistico, abbiamo distribuito pasti e sanitari, lavorato per rendere agibili nuove stanze per il centro, dato un aiuto in reception e nell’organizzazione di eventi. Per quanto riguarda le attività con i rifugiati del centro abbiamo principalmente organizzato attività all’aperto con i ragazzi, soprattutto sportive, anche se le frequenti piogge non sono state d’aiuto. Ma, come accennavo sopra, l’aspetto più significativo del workcamp è stato l’intenso contatto e scambio con i rifugiati: a tavola durante i pasti, nelle attività, dopocena nel bar del centro, nel tempo libero, durante le feste di cucina tradizionale che i rifugiati hanno organizzato. Questo è stato un fattore determinante che mi ha spinto fortemente a riflettere su un dato: spesso guardiamo agli immigrati e ai rifugiati come numeri statistici, spesso nei loro confronti è riversato rancore, odio sociale, razzismo. Questa esperienza ha invece rafforzato in me l’idea esattamente opposta: conoscere, dialogare con loro è la riprova di un’umanità e di una dignità che spesso si vuole negare all’altro, al diverso. Dopo questa esperienza risulta davvero difficile tollerare discorsi pubblici che parlano di respingimenti, misure di polizia, chiusura delle frontiere.

Questo aspetto va tenuto fortemente in conto dopo i fatti di Parigi, che sono stati strumentalizzati da molti in Europa per riprendere in mano una narrazione tossica che punta a scaricare sugli immigrati le responsabilità della crisi e della difficoltà economica, che punta a vedere negli ultimi della società il capro espiatorio di diseguaglianze inaccettabili e di un modello economico fallimentare. Si rafforzano, inoltre, equazioni razziste, banali e pericolose che equiparano migranti e rifugiati ai delinquenti e ai terroristi. Bisogna respingere con forza e determinazione questo discorso e penso che per farlo sia utile la voce e il contributo di chi ha fatto un’esperienza di volontariato a diretto contatto con i migranti ed i rifugiati. Le pratiche di solidarietà dal basso sono un antidoto prezioso contro l’imbarbarimento della società provocato dai rigurgiti xenofobi; penso che esse debbano essere la base per rifiutare i messaggi di chiusura e di rifiuto delle responsabilità che come occidentali abbiamo nella sofferenza sociale di altri popoli. Il fatto che molti rifugiati del centro fossero afghani e iracheni mi ha fatto molto riflettere sul costo umano che le nostre guerre hanno inflitto a quei popoli. Un domani migliore passa, invece, dal rifiuto della guerra, del razzismo per riscoprire solidarietà e umanità. L’esperienza che ho avuto quest’estate è un tassello necessario per questo lavoro sempre più urgente e necessario.

Red Cross Center for Refugees and Asylum Seekers - Adán Corral (09/2015)

Al tener la oportunidad de entrar en un centro de refugiados de la Cruz Roja y vivir ahí dentro como un residente más, es evidente que el ejercicio de brindar asilo a refugiados es equivalente a asegurar la vida, la libertad y la seguridad de la persona. Abrir las puertas a los refugiados es velar por que se respeten sus Derechos Humanos.

La condición migratoria que se está observando actualmente en Europa, no se trata de una falla en las medidas de seguridad fronterizas, sino de una condición de supervivencia elemental. Los refugiados son individuos que corren peligro de muerte en su país de origen. Son víctimas que huyen de factores que amenazan su vida, por lo tanto, señalarlos como potenciales victimarios incurre en una falta de humanidad por prate de quien así los juzga. 

La Ciudadanía Global o el llamado Ideal Cosmopolita es una idea humanitaria que desde que Immanuel Kant la propuso en su obra La Paz Perpetua, ha sido inaceptable por las naciones como instrumento del Derecho Internacional. Sin embargo, la Comunidad Global en la postmodernidad ha aceptado mecanismos legales que amparen la supervivencia humana tanto de militares beligerantes como de civiles inocentes ya sea que se encuentren en tiempos de paz o en periodos de guerra. Es así como se construye la Federación Internacional de la Cruz Roja y Media Luna Roja que a través de sus Sociedades Nacionales y de su Comité Internacional se desarrolla como la mayor organización que ejercita el Derecho Internacional Humanitario, brindando protección a miles de refugiados en la crisis actual. 

Al referirse a los refugiados, es importante tener en cuenta que se trata de personas que no cuentan con la protección del gobierno de su país de origen, razón por la cual se debe promover una bienvenida hospitalaria en el país de asilo precisamente porque se trata de niños, familias, jóvenes, o padres y madres que han cruzado fronteras, mares y montañas en busca de esa protección que no encuentran en su lugar de origen. 

Sería irresponsable e inhumano ignorar los ataques terroristas ocurridos en diferentes regiones del mundo, adquiriendo la obligación de mostrar respeto por los centenares de vidas inocentes que se han perdido. Sin embargo, sería igualmente inhumano e irresponsable victimizar a los refugiados por actos de violencia relacionándolos con una orientación religiosa, social, étnica, política o incluso geográfica, pues se caería en una práctica discriminatoria que violentaría los Derechos Humanos de los migrantes y desplazados que buscan o cuentan ya con asilo o estatus de refugiados.

Por el contrario, así como lo defiende el Alto Comisionado de las Naciones Unidas para los Refugiados, los Estados deben garantizar la seguridad de los refugiados y facilitar en lo posible el acceso a los derechos económicos y sociales de su país.

Desgraciadamente, los refugiados provenientes del Medio Oriente son continuamente juzgados, prima facie y de manera generalizada como potencial fuente de violencia. Hacer esto es un acto erróneo que no sólo victimiza a personas inocentes, además, representa una grave violentación a la Declaración Universal de los Derechos Humanos, particularmente a su Artículo 2, donde se subraya que no se ha de hacer distinción alguna de “[…] raza, color, sexo, idioma, religión, opinión política o de cualquier otra índole, origen nacional o social, posición económica, nacimiento o cualquier otra condición.” Además, se ha de tener en cuenta que en el párrafo segundo del mismo se sostiene que “[…] no se hará distinción alguna fundada en la condición política, jurídica o internacional del país o territorio de cuya jurisdicción dependa una persona”. 

El proyecto internacional desarrollado en uno de los Centros de Refugiados de la Cruz Roja en Bélgica, donde nos reunimos un equipo multicultural de jóvenes de tres continentes diferentes, observamos que la característica común que identifica a los refugiados residentes del Centro es el optimismo. A pesar de la tragedia que orilla a un refugiado a abandonar su país y a su gente, la incertidumbre que se construye en ese proceso, para ellos se traduce en esperanza. 

En entrevista con nacionales de Senegal, Somalia, Ruanda, Siria, Iraq y Afganistán, los resultados recolectados se dirigen a la conclusión de que los principales intereses que buscan después de recibir el estatus de refugiado, es perseguir una educación académica, buscar un empleo, y ayudar de vuelta a los que más lo necesitan, en representación de una forma de agradecimiento por haber sido protegidos. Los refugiados son seres humanos que, a pesar de las tragedias a las que hayan sobrevivido, muestran siempre una actitud de disposición para ayudar al otro.

Al escuchar el testimonio de un joven residente del Centro de Refugiados proveniente de Iraq, quien explicaba con dolor cómo había abandonado su país después de presenciar bombardeos en casas de familiares y amigos, posteriormente, cuando se le preguntaba por qué había escogido Bélgica como país de asilo, respondía que quería tomar la oportunidad para estudiar en ese país y convertirse en médico, no por la retribución económica, sino para poder estar en la posición de ayudar a otros. Cuando un ser humano que está buscando ayuda, muestra una voluntad de ayudar al otro, incluso a priori de que las autoridades confirmen que se le va a otorgar el estatus de refugiado, es una enseñanza de solidaridad que la Comunidad Internacional debería de adoptar en el presente periodo de crisis, donde los más vulnerables son los que están enseñando a través del ejemplo. 

Todo individuo debería tener el derecho justo a ejercer la Objeción de Conciencia y a partir del cual presentar sus argumentos para oponerse a disposiciones oficiales como el servicio militar. En el caso de los refugiados Sirios, después de realizar entrevistas a los residentes de esta nacionalidad, se observa que el Gobierno Sirio está limitando a su población del derecho civil antes mencionado, generalizando una obligación de presentarse al servicio militar para el ejercicio activo. Los entrevistados compartieron su rechazo a pertenecer a un órgano militar de forma obligatoria en donde muy probablemente se enfrentarían en combate contra gente inocente de su propia nacionalidad, incluyendo posiblemente integrantes de su familia o de su círculo social más cercano. 

Los resultados arrojados por las entrevistas también demostraron que los nacionales sirios representan la población de refugiados con una mayor preparación académica, lo que se traduce en potenciales recursos humanos altamente calificados con potencial de generar cambios positivos socioeconómicos en una sociedad europea con una población en capacidad de producción económica cada vez más longeva. 

Se acepta que la tensión entre apología y utopía es inherente a los conflictos internacionales, principio que se ve materializado al momento de analizar los procesos de potenciales soluciones a las problemáticas que obligan a los asilados a solicitar el estatus de refugiados.
Siguiendo esta lógica, la utopía de la relación conflicto - resolución, dictaría que la manera más eficiente de resolver el problema sería solucionarlo en su punto focal, minimizando las pérdidas de vida así como el desgaste físico y psicológico resultante de peligrosas rutas que emprenden las personas en busca de asilo. Sin embargo, la apología, es decir, la conducta antónima al deber ser, refleja que los conflictos internacionales y las guerras civiles presentan un nivel de complejidad que no permite soluciones locales al corto plazo. Así, a manera de conclusión, mientras no se pueda transformar las condiciones del punto local del conflicto en estabilidad y prosperidad, el ejercicio de conceder asilo, protección y estatus de refugiado, representa una ayuda extraterritorial a la cual la Comunidad Internacional puede contribuir individual y colectivamente.

Probablemente pasarán aún varios siglos para poder ejercer plenamente el orden cosmopolita propuesto por Kant, no obstante, desde el presente es posible mostrar disposición y capacidad para prolongar y fomentar condiciones de paz, ofreciendo protección a los refugiados, demostrando que cada país de asilo puede ser un aliado de los inocentes.