Two weeks in Red Cross Centre for asylum seekers in Nonceveux (12/09 - 28/09/2015)

Nước Bỉ, ừ thì cảnh cũng không đẹp lắm, ừ thì nó cũng hơi bé và ừ thì thời tiết cũng có hơi dở hơi thật đấy nhưng nó lại là điểm đến để lại ấn tượng và cảm xúc lớn nhất với mình khi đến Châu Âu.

Khu ở tập thể của cư dân tại trung tâm.
Nhớ lần đầu tiên đến Trung tâm hội chữ thập đỏ dành cho dân tị nạn ở Nonceveux, mình đã có chút cảm giác e dè, không phải vì lý do gì quá rõ ràng, chỉ là lần đầu tiên vào một phòng ăn có rất nhiều người đến từ nhiều nước khác nhau, nhiều màu da, nhiều trang phục, người ăn bằng dĩa và người ăn bằng tay…Thế đấy, thế mà lúc nào mình cũng nghĩ mình cởi cởi mở mở lắm :3

Nhóm tình nguyện viên ở Bỉ _ Những con người vô cùng nhiệt huyết.

Trung tâm có gần 200 cư dân, chủ yếu là người dân đến từ: Somali, Afghanistan, Iraq, Syria. Bọn mình được chia nhau làm các công việc với nhân viên ở trung tâm để hiểu hơn về hoạt động của trung tâm cũng như có cơ hội tiếp xúc nhiều hơn với cư dân ở đây. Đây là lịch làm việc của bọn mình.

Nhớ lần đầu tiên làm việc ở bữa trưa, mình được phân công phát thẻ ăn với Madam Paulin (ở Bỉ người ta thường gọi theo cách này, mình cũng thỉnh thoảng được gọi là Madam J ), chị ấy giải thích cho mình biết tại sao lại phải phát thẻ như vậy. Thẻ hồng là dành cho những người không ăn thịt lợn, thẻ màu xanh lá cây là dành cho những người ăn chay và những người có thể ăn được mọi thứ là thẻ màu xanh da trời. Lý do tại sao phải mất thời gian làm như vậy là để trung tâm có thể cập nhật số lượng người đến nhà ăn hàng ngày, hay đơn giản là họ có thể nhận ra tâm trạng của những cư dân hàng ngày để có thể hỏi han và giúp đỡ họ. Madam Paulin vừa mới quay lại làm việc sau kỳ nghỉ phép, hầu hết mọi người đến nhận thẻ đều hỏi han cô về kỳ nghỉ, còn chạy đến ôm cô sau một thời gian không gặp. Lúc ấy thực sự mình thấy có chút gì đó ghen tỵ với Madam Paulin J. Rồi mình cũng sớm nhận ra tại sao cô được mọi người yêu mến như vậy. Mỗi lần phát thẻ cô đều tươi cười, hỏi thăm họ và chúc họ ăn ngon miệng. Với những người chỉ nói cho qua không chút cảm xúc như mình thì một tý là mình đã cảm thấy mỏi miệng rồi nhưng cô ấy thì không, vì mình hiểu rằng cô ấy không chỉ nói bằng miệng, cô ấy còn nói bằng cả trái tim…Những lần khác, khi đã quen thân với họ nhiều hơn, lúc đứng phát bánh mì mình đã có thể cười đùa với họ và lúc nào cũng nói: Bon appétit (Tiếng Pháp, có nghĩa là chúc ngon miệng). Có lần họ còn làm trò ảo thuật và tặng hoa giấy (không quên xịt thêm “hương hoa phòng” lên trên) cho mình. Chắc vì thế nên mình thích việc đứng phát bánh mì nhất :D.

Những ngày sau đó, nhóm mình đã lên các hoạt động để tổ chức các hoạt động cho cư dân sau giờ làm việc. Vì thời tiết Bỉ hơi đỏng đảnh, ngày mưa đến 3-4 lần nên khó mà tổ chức được các hoạt động ngoài trời. Nhưng bọn mình có một phòng thư viện khá rộng rãi để tổ chức hoạt động cho họ. Nhận thấy ở trung tâm có khá ít phụ nữ nên bọn mình đặc biệt quan tâm đến họ. Phụ nữ ở trung tâm chỉ tầm có hơn chục người, vấn đề khó ở chỗ là họ thường không ra khỏi phòng, lúc ăn cũng chỉ ngồi một góc, có người nói được chút tiếng anh, có người nói được tiếng Pháp hoặc là họ chỉ có thể nói được ngôn ngữ của nước họ. Nhóm bọn mình đã phải đi từng phòng một để tìm kiếm phụ nữ và mời họ đến buổi Meeting Point chỉ để tạo không khí và cho họ có cơ hội tiếp xúc với những phụ nữ khác ở trong trung tâm. Mặc dù họ đã lưỡng lự đồng ý buổi hôm đó sẽ đến nhưng đúng hôm đấy mưa lại rất to, cho dù quãng đường từ chỗ khu họ ở đến phòng thư viện không quá xa nhưng cũng chỉ được vài người đến.

Eme, cô gái người Somali, người mình phải gặp và vận động đến hai lần mới chịu đến điểm hẹn nhưng sau đấy lại vô cùng thích thú với buổi gặp này. Vấn đề khó khăn nhất đấy chính là giao tiếp với họ, nên bọn mình nghĩ ra cách dùng ngôn ngữ hình thể và có minh họa bằng hình ảnh. Mỗi người được phát một tờ giấy, và đầu tiên là họ vẽ về một điểm mà họ thích nhất trên khuôn mặt mình. Sau đó mỗi người sẽ được đổi tờ giấy và vẽ về điểm bạn thấy ấn tượng và thích thú nhất những người còn lại trong phòng, có kèm theo vài câu muốn nói về người ấy. Eme đã vô cùng ngạc nhiên khi chúng tôi nói rằng cô ấy có thể viết bằng tiếng Somali. Thật ra viết và vẽ chỉ là một cách để họ cảm thấy thoải mái và mở lòng hơn thôi nên việc viết bằng thứ tiếng gì cũng không quá quan trọng. Kết thúc buổi gặp gỡ lần đầu mọi người đều rất vui vẻ và hứa sẽ đến buổi gặp vào tuần sau về chủ đề Làm Đẹp :D.

Eme (bên trái) và Katrin trong buổi Làm đẹp (trên mặt họ là hỗn hợp mật ong + chuối :D )

Ngay tối hôm sau, bọn mình nhận được một món quà đến từ Eme. Mặc dù cô ấy không biết tiếng Anh, nhưng cô ấy đã nhờ một em Somali viết hộ những điều cô ấy muốn nói bằng tiếng anh cho nhóm bọn mình. Cảm giác thật khó tả khi đọc được lá thư, mỗi người đều muốn giữ nó, kết quả là phải đi photo mỗi người một bản. Không liên quan lắm nhưng cô ấy viết nhầm tên mình, Juyen chứ không phải là Huyen :D.

 
Công việc chính của nhóm ở tuần đầu là sơn cửa và phòng cho một nhóm thanh thiếu niên. Ban ngày họ đi học ở trường cách đấy 40 phút đi xe bus, phòng con trai nhưng mình toàn sơn màu hồng cho bọn nó, cũng may là bọn nó không xuống chỗ Reception tra hỏi ai đã sơn màu hồng trong phòng, không chắc mình cũng tơi tả luôn :D.
Tuần thứ hai thì bọn mình được phân loại quần áo mà những nơi khác quyên góp cho cư dân ở trung tâm. Phải nói là núi quần áo chả khác gì đồ secondhand ở Đông Tác thần thánh, mỗi tội ở đây đồ đẹp mà xịn hơn nhiều thôi. Quần áo sau khi được chọn lọc và giặt sạch sẽ sẽ được trưng bày trong một phòng khá rộng. Phòng ấy không thực sự quá đẹp nhưng được phân chia thành các khu quần áo cho: trẻ em, phụ nữ và đàn ông, cảm giác họ có được sự tôn trọng khi họ có thể được lựa chọn quần áo cho riêng mình chứ không phải theo kiểu phát cái gì thì mặc cái ấy. Một điểm đặc biệt nữa là mọi thứ ở trung tâm nếu cư dân muốn nhận đều phải trả một khoản tiền nhất định, ví dụ như 3 cái áo phông cho con trai thì chỉ có 0,1 Euro mà thôi. Mục đích là muốn họ quý trọng những cái mà họ nhận được, chứ không phải kiểu cứ thích là lấy bừa bãi rồi về lại không dùng đến.

Hai ngày cuối cùng ở trung tâm bọn mình được học về cách phân loại rác. Và nhiệm vụ là đi đến từng phòng một nói với cư dân về cách phân loại rác, kèm theo việc lao vào thùng rác của họ và phân loại mẫu cho họ luôn ==’. Thực sự trước giờ mình cũng toàn vứt mọi thứ lung tung vào một thùng rác, đến bây giờ mới thực sự hiểu thế nào là phân loại rác. Chai thủy tinh màu trắng thì bỏ vào thùng trắng, chai thủy tinh có màu thì bỏ vào thùng màu xanh. Giấy và bìa các tông để một chỗ. Đồ có thể tái chế thì để vào túi màu xanh, để tiết kiệm diện tích thì nên đập bẹp nó trước. Còn túi màu đen thì để những thứ không thể tái chế được. Không phải ở riêng Bỉ mà các nước phương tây nói chung họ đều ít dùng túi nilon. Rõ nhất là việc đi siêu thị, ai cũng đều mang theo túi ở nhà đi, nếu muốn dùng túi nilon thì phải mua chứ họ không được cho thừa thãi như ở Việt Nam mình. Cô nhân viên ở trung tâm bảo mình là túi rác màu đen, cái túi mà dùng để đựng những thứ không thể tái chế được có giá hơn 1 Euro một túi, túi màu xanh thì rẻ hơn nhiều. Cô ấy còn tìm được một trò chơi trên mạng về việc phân loại rác, chỉ đơn giản là máy tính đưa ra đồ vật và mình chọn nó vào túi nào thôi. Cư dân được thực hành trò chơi này, trông có vẻ đơn giản nhưng lại có kết quả đến không ngờ, họ bảo giờ họ nhớ hơn nhiều so với việc nghe bọn mình lảm nhảm ==’.

Sau bữa ăn tối, trong lúc mọi người trong nhóm lên quán Bar (ngay ở tầng 3 trong trung tâm) thì mình lại toàn chạy ra ngoài và chơi đá bóng với bọn trẻ con. Chắc vì thế mà bọn nó quý mình lắm lắm (mình nghĩ thế :D). Mình lại còn hay mon men lại phòng ăn và phòng giặt quần áo để có thể nói chuyện với họ nhiều hơn. Kết quả là sau đấy cả nhóm mình đều được mời đến ăn bữa tối thứ hai lúc 9h tối, khi thì nhóm Somali, khi thì nhóm Palestin, khi thì nhóm Iraq. Việc lại là con bé Châu Á duy nhất trong nhóm và ở trung tâm nên ai cũng đua nhau chụp ảnh với mình, cười méo hết cả miệng luôn, nhưng thực sự là rất vui luôn. Trừ việc phải ăn hết đĩa thức ăn đến nỗi không thở được thì mọi thứ đều tuyệt.

Nói về ăn uống, trung tâm có tổ chức một buổi “Special Dinner”, vào buổi này, họ mời những vị khách và người dân ở các vùng lân cận đến trung tâm để có thể giao lưu và trò chuyện với những cư dân trong trung tâm. Mỗi người được phát một tập gồm năm phiếu. Bốn phiếu đầu là để đi đến bốn khu vực có món ăn của các nước: Somali, Afghanistan, Iraq, Syria. Phiếu cuối cùng là đến chỗ ăn đồ tráng miệng của Ukraina gồm 3 miếng bánh to và có trà siêu ngon nữa. Vào đêm hôm đấy ai cũng chọn cho mình những bộ quần áo rất đẹp, có người còn có cả đồ truyền thống của nước họ. Cảm giác tất cả mọi người, từ những vị khách đến cư dân, tất cả mọi người ngồi quây quần bên một vòng tròn bàn ăn lớn như một gia đình, họ trò chuyện vui vẻ và cởi mở với nhau, không khí thực sự, thực sự rất tuyệt.

\

Hôm đấy mình được giao nhiệm vụ đứng ở quầy Bar và rót đồ uống cho khách. Mặc cái áo trên mình và luôn miệng nói tôi đến từ Việt Nam, lúc đầu họ còn tưởng mình là Người dân tị nạn ở đây thì phải (ờ thì nhìn cũng hơi tội tội thật) :D. Phải nói thêm là hầu như cư dân ở đây ai cũng đều nói được tiếng anh và tiếng Pháp. Có lần bọn họ hỏi mình, m biết mỗi tiếng Anh thôi à, mình tức quá bảo, tao biết cả tiếng Việt nữa. Thế là bọn họ cười ầm ĩ hết cả lên :3)

Điều kiện cuộc sống ở trung tâm cho cư dân khá tốt, ít nhất là tốt hơn mình tưởng tưởng lúc đầu. Họ được cung cấp 3 bữa ăn hàng ngày. Đồ ăn buổi trưa thì có sang chảnh hơn đồ ăn buổi tối một chút, có 3 món ăn chính, một món súp, kèm theo đồ tráng miệng, lúc thì hoa quả, lúc thì bánh ngọt or sữa chua. Buổi tối thì có 2 món chính và một món súp. Chắc vì thế nên họ thường nấu ăn thêm vào buổi tối ở Phòng bếp nhỏ. Sữa, trà và càfe đều được cung cấp sau bữa ăn cho tất cả mọi người. Hàng tuần họ được nhận Pocket Money 7,45 Euro cho một người lớn. Lúc đầu mình cũng hơi choáng vì thực sự giá trị quá bé, như thế thì họ làm sao mua gì được. Nhưng sau đó để ý mình mới hiểu, ở quán Bar trong trung tâm, mọi thứ họ quán đều rất rẻ, ví dụ như cola chỉ có 0,1 Euro, bánh socola 0,3 Euro. Kiểu kiểu thế, nên với 7,45 Euro họ vẫn có thể hàng ngày uống cola và ăn bánh :D. Nếu họ muốn hút thuốc (tầm hơn 5 Euro một gói) hoặc mua đồ ăn để nấu riêng thì họ có thể đăng kí làm việc ngay trong trung tâm. Công việc là lau chùi các phòng và sảnh, làm việc trong nhà bếp, đứng phát đồ ăn…và mỗi tiếng thì họ nhận được 1,3 Euro.

Nếu có nhu cầu đi chơi đâu đó cuối tuần thì họ có thể nhận vé xe bus và vé tàu miễn phí ở Reception. Đồ dùng cá nhân thì họ được đổi theo xu mà họ nhận hàng tuần. Căn cứ vào những vật dùng lâu hay nhanh mà họ phải dùng bao nhiêu xu, ví dụ giấy vệ sinh thì cần 2 xu, còn dầu gội đầu dùng lâu hơn thì 4 xu. Mình thấy cách này rất hay, ít nhất là để cư dân có ý thức về việc phân phối và đổi số đồ họ thực sự cần thiết, chư không phải là thích cái gì là được nhận cái đó, điều đó sẽ rất hay dẫn đến việc lãng phí.

Điểm mình thấy vô cùng bất ngờ về Bỉ đấy là họ có thể trao nhà cho cư dân ở mọi nơi trên đất nước, tất nhiên là điều đó cũng không phải dễ dàng chút nào. Cư dân phải trải qua ít nhất 2 cuộc phỏng vấn. Mà mỗi cuộc lại phải đợi đến hơn 4 tháng. Zora (cô bé sống trong trung tâm) bảo mình là nhà em đã sống ở trung tâm được 4 năm rồi. Lý do chắc họ không thể nhận được nhà là vì mẹ em đã sinh thêm 2 bé trai nữa, một bé 3 tuổi và một bé hơn 1 tuổi :D. Cũng nhiều người khác đã đợi Positive Paper rất lâu rồi mà vẫn chưa được, nghĩ lại thì cũng đúng thôi, Bỉ khá bé và số lượng dân tị nạn đến đây khá đông, họ không thể cung cấp nhà cho tất cả mọi người được ==’. Dù sao thì mình cũng thấy ngưỡng mộ Bỉ vì họ thực sự có chế độ quá tốt đối với người dân tị nạn.

Ngày cuối cùng ở trung tâm, nhóm mình đã làm bánh và mời mọi người đến quán Bar. Riêng mình thì làm gần 50 cái nem, sau đó cắt ra làm đôi và mang đến nơi phát đồ ăn để mời mọi người. 100 miếng nem, may mắn là cũng đủ cho mọi người vì có những người ăn chay và mình đã thay thịt lợn bằng thịt bò để nhiều người có thể ăn được. Họ đã ăn và khen ngon rất nhiệt tình vì biết đấy là do mình làm :D.

Em bé người Congo vô cùng hứng với món Nem của mình :)

 Những câu chuyện mình được nghe từ những người mình gặp chắc chắn không bao giờ mình có thể quên được. Phải mất 8 năm anh chàng Mcdonald từ Cameroon mới đến được Bỉ. Tại vì anh không có tiền nên mỗi lần di chuyển qua nước này đến nước khác, anh phải ở lại và làm mọi việc để có thể đi tiếp, tất nhiên là anh không quên kể về những chuyến tàu trên biển, vô số người chết, một nỗi ám ảnh lớn đối với anh. Hay là nghe kể về những vụ mâu thuẩn nội bộ ở Somali và họ nói rằng sẽ không bao giờ chấm dứt được đâu. Tất cả đều cho mình cái nhìn rộng hơn về tình trạng người dân tị nạn ở đây.

Chị người Afghanistan (thực sự mình chỉ biết gọi chứ không biết cách viết tên chị ấy như thế nào :3), chị ấy có 5 đứa con, 4 trai và một gái. Có lẽ vì thân với bọn trẻ con nên mình cũng dễ dàng nói chuyện với chị nhiều hơn. Chị bảo chồng chị là một bác sĩ về phẫu thuật tim nổi tiếng ở Afghanistan, ở Afghanistan rất loạn và có một nhóm người luôn gửi thư dọa giết các con chị. Các con chị không thể đến trường, không được ra khỏi nhà, và nghĩ đến tương lai của các con nên chị phải đi. Một thân một mình chị dẫn 5 đứa con nhỏ (đứa lớn nhất mới hơn 13 tuổi, đứa bé nhất 4 tuổi) đi sang Bỉ. May mắn vì chị chỉ mất có 20 ngày để đến được Bỉ và chị không để lạc mất đứa con nào trong lúc di chuyển. Nhưng chị nói đến đây hầu như ngày nào chị cũng khóc và nhớ chồng. Chồng chị hiện đang ở Afghnistan làm việc và lúc nào cũng có cảnh sát bảo vệ. Mặc dù bọn trẻ được cung cấp thức ăn và đến trường miễn phí nhưng bọn trẻ vẫn có nhiều nhu cầu về đồ ăn, thức uống và quần áo riêng. Chồng chị vẫn phải ở Afghanistan và gửi tiền hàng tháng để chị nuôi con. Đêm cuối cùng ở trung tâm mình đến phòng chị chơi, tặng bọn trẻ con một cái cờ Việt Nam, Chị cất cẩn thận vào tủ, Chị đấy là quà của mình nên chị sẽ giữ gìn cẩn thận. Chị bảo từ khi nhóm mình đến đây, bọn trẻ vui lắm, hôm nào về cũng kể chuyện, đặc biệt là về mình, bọn nó thích chơi đá bóng với mình lắm. Chắc vì trải qua một quãng đường dài và vô cùng khó khăn mới đến được đây nên hình như bọn nó hiểu chuyện và kiên cường hơn nhiều so với những đứa trẻ khác bằng tuổi. Lúc chơi mặc dù ngã rất đau nhưng lúc nào chũng cũng bật dậy và cười ngay được.

Mình đã xin email của thằng lớn con Chị để sau này có thể liên lạc với chị và biết được tình hình của bọn trẻ con như thế nào. Hai ngày cuối lúc bọn nó biết mình sắp rời đi, lúc nào chúng cũng hỏi mình về việc mình về Việt Nam thật à, có lần mình trả lời “không đi đâu hết” thì bọn nó mững rỡ ra mặt, còn chạy lại xem bản đồ xem Việt Nam ở đâu và cách Bỉ bao xa, thực sự ai cũng biết là rất xa mà ==’.

Hai tuần ở trung tâm đã giúp mình học được vô số điều, được gặp gỡ những con người mà mình chưa bao giờ nghĩ là mình có thể gặp được khi đến Châu Âu và hơn hết là đã cho mình sự mở lòng nhiều hơn với “Refugees”- những người sống xa quê hương, xa gia đình, chịu vô số những nỗi đau, luôn mong ngóng và cầu nguyện cho những người thân ở nhà được bình yên, cho dù mọi thứ có tốt thế nào thì cũng không thể bù đắp được những mất mát trong họ. Cảm thấy Việt Nam, có thể nói là ở thời điểm hiện tại, vẫn cho mình một nơi an toàn để sống và có thể làm những việc mình thích, hơn hết là luôn có một mái ấm để trở về. Thế là đủ rồi.